2 cale – ile to dn? Tabela przeliczeniowa średnic rur

2 cale to DN50, a rzeczywista średnica zewnętrzna rury stalowej wynosi 60,3 mm według ISO/EN. Wartość calowa dotyczy gwintu rurowego BSP, a nie fizycznego światła rury. W artykule znajdziesz tabelę przeliczeniową i wyjaśnienie różnic między DN, fi oraz calami.

Czym jest DN i jak odnosi się do cali?

Średnica nominalna DN (Diameter Nominal) to umowne oznaczenie rozmiaru rury i armatury, wyrażone w milimetrach. Definiuje ją norma ISO 6708, a amerykańskim odpowiednikiem jest NPS. DN nie jest dokładnym wymiarem fizycznym i nie uwzględnia grubości ścianki.

W praktyce DN jest zbliżona do średnicy wewnętrznej, ale stanowi raczej etykietę rozmiaru. Dzięki temu elementy różnych producentów zachowują kompatybilność. Wymiary calowe pojawiają się przede wszystkim przy gwintach rurowych, dlatego 2 cale odpowiadają DN50 w systemie BSP.

Gwint rurowy BSP jest ujednolicony przez normy ISO 7 i EN 10226, a rzeczywiste wymiary rur stalowych określają z kolei ISO 4200 oraz EN 10220.

Tabela przeliczeniowa DN na cale

W tabeli zebrano najczęściej stosowane rozmiary rur gwintowanych. Kolumna ISO/EN podaje rzeczywistą średnicę zewnętrzną według normy ISO 4200 / EN 10220, a ASTM to wymiary amerykańskie według ASTM A53.

Większe średnice również mają ustalone odpowiedniki: DN125 to 5 cali, DN150 to 6 cali, DN200 to 8 cali, DN250 to 10 cali, DN300 to 12 cali, DN350 to 14 cali, DN400 to 16 cali, DN450 to 18 cali, DN500 to 20 cali, DN600 to 24 cale, DN700 to 28 cali, DN800 to 32 cale, DN900 to 36 cali, a DN1000 to 40 cali.

W wybranych zestawieniach spotyka się też DN63 i DN76, dla których zewnętrzna średnica wynosi odpowiednio 63,5 mm i 76,1 mm. W normach imperialnych funkcjonują ponadto rozmiary pośrednie: 3 1/2 cala to 101,6 mm, 22 cale to 558,8 mm, 26 cali to 660,4 mm, 30 cali to 762 mm, a 34 cale to 863,6 mm.

Jak przeliczyć DN na cale i milimetry?

Podstawą przeliczenia jest stała długość cala. Jeden cal ma dokładnie 25,4 mm, co pozwala szybko porównywać oba systemy.

Formuła przeliczeniowa to: Cale = DN / 25,4. Dla DN50 działanie wygląda tak: 50 / 25,4 ≈ 1,97, więc w praktyce przyjmuje się 2 cale.

Trzeba jednak wiedzieć, że wynik jest orientacyjny. Rzeczywista średnica zewnętrzna rury bywa większa, bo rozmiar calowy dotyczy gwintu, a nie zewnętrznego wymiaru stali.

Popularne pary DN i cali

W instalacjach hydraulicznych najczęściej spotyka się następujące odpowiedniki:

• DN15 – 1/2 cala,
• DN20 – 3/4 cala,
• DN25 – 1 cal,
• DN32 – 1 1/4 cala,
• DN40 – 1 1/2 cala,
• DN50 – 2 cale,
• DN65 – 2 1/2 cala,
• DN80 – 3 cale.

Odwrót: cale na DN

Jeśli znasz rozmiar gwintu w calach, możesz dobrać DN w drugą stronę. Wystarczy pomnożyć wartość calową przez 25,4 i porównać z najbliższym znormalizowanym rozmiarem.

Przykładowo 1 cal to DN25, 3/4 cala to DN20, 3 cale to DN80, a 4 cale to DN100. W większych instalacjach 6 cali odpowiada DN150, a 8 cali DN200.

Średnice zewnętrzne w normach

Dla tego samego DN normy podają zbliżone, ale nie identyczne wartości. DN50 ma 60,3 mm w ISO/EN oraz 60,33 mm w ASTM. Różnica wynika z odmiennych systemów tolerancji i historii norm.

DIN 2448 dotyczy rur stalowych bez szwu, a DIN 11850 obejmuje rury ze stali nierdzewnej dla przemysłu spożywczego i farmaceutycznego. W instalacjach higienicznych stosuje się także SMS, a w dokumentacji technicznej pojawiają się oznaczenia PN, AISI, EN 10088 oraz GOST.

Czym różni się DN od fi i średnicy D?

DN to wartość umowna, a fi (Ø) to konkretny, zmierzony wymiar. Rura DN25 nie ma zewnętrznej średnicy 25,4 mm, lecz 33,7 mm według ISO/EN. Dlatego dobór złączek, uszczelnień i wsporników powinien opierać się na rzeczywistym fi, nie tylko na oznaczeniu nominalnym.

Średnica nominalna a rzeczywisty przelot

Oznaczenie calowe gwintu bywa mylące, zwłaszcza przy popularnej półcalówce.

Półcalówka (1/2″) nie ma 12,7 mm w środku. Jej przelot to około 15 mm, a średnica zewnętrzna rury wynosi 21,3 mm.

Dodatkowo grubość ścianki ma bezpośredni wpływ na światło rury. Rura DN20 ze ścianką 1,5 mm ma wewnętrzną średnicę 22 mm, a nie 20 mm. W specyfikacjach zapis DN100, fi 114,3 x 6,02 oznacza rurę o średnicy nominalnej 100 mm, zewnętrznej 114,3 mm i ściance 6,02 mm.

Rury z tworzyw PP-R, PE i PEX oraz rury miedziane opisuje się zewnętrzną średnicą w milimetrach, dlatego PP 20 mm odpowiada w przybliżeniu 1/2 cala. W tworzywach istotny jest też parametr SDR, czyli stosunek średnicy zewnętrznej do grubości ścianki. Im mniejsza wartość SDR, tym grubsza ścianka i większa wytrzymałość na ciśnienie.

Normy DIN, ISO, ASTM i SMS

Norma DIN 2448 porządkuje rury stalowe bez szwu, ISO 4200 i EN 10220 określają średnice zewnętrzne rur stalowych. ASTM A53 opisuje rury w amerykańskim systemie NPS, a SMS wywodzi się ze Szwecji i dotyczy instalacji higienicznych. Dzięki tym standardom rury od różnych dostawców zachowują wzajemną kompatybilność.

Jak zmierzyć średnicę rury?

Aby poprawnie określić zewnętrzną średnicę, wykonaj następujące czynności:

• przygotuj suwmiarkę, linijkę lub taśmę mierniczą,
• oczyść powierzchnię rury,
• obejmij rurę szczękami przyrządu prostopadle do osi,
• odczytaj wartość w milimetrach,
• powtórz pomiar w kilku miejscach wzdłuż rury.

Do zmierzenia wewnętrznej średnicy przydadzą się mniejsze szczęki suwmiarki, miernik głębokości lub kaliber wewnętrzny. Węże mierzy się analogicznie, a ich wymiary podaje się zwykle jako średnicę wewnętrzną x zewnętrzną. Wąż silikonowy o wymiarach 4×8 mm ma więc 4 mm w środku, 8 mm na zewnątrz i ściankę 2 mm.